Hiszpańska opozycyjna Partia Ludowa (PP) opublikowała w mediach społecznościowych spot, w którym sztuczna inteligencja posłużyła do zmanipulowania wizerunków osób związanych z socjalistami premiera Pedra Sáncheza. Nagranie wywołało oburzenie i otworzyło dyskusję o tym, jak daleko wolno posunąć się z AI w kampanii przed wyborami parlamentarnymi 29 listopada.

Co pokazuje kontrowersyjny spot

Film trafił w tym tygodniu na oficjalne kanały PP. Występujące w nim postacie „przyznają się” między innymi do korzystania z usług prostytutek czy przyjmowania łapówek, choć w rzeczywistości niczego takiego nie powiedziały. Do piątku nagranie zebrało blisko 2 mln wyświetleń.

Wśród wygenerowanych postaci jest żona premiera, Begoña Gómez, która mówi o uzyskaniu posady na uniwersytecie dzięki stanowisku męża, oraz były szef rządu z ramienia socjalistów José Luis Rodríguez Zapatero, opowiadający o ukrywaniu biżuterii w sejfie. To aluzje do toczących się postępowań, w których oboje zaprzeczają jakimkolwiek nieprawidłowościom. Informacja o użyciu AI pojawiła się na dole ekranu, ale bardzo małą i ledwo widoczną czcionką.

Według większości sondaży PP wygra wybory, ale do utworzenia rządu będzie potrzebować poparcia skrajnie prawicowej partii Vox.

Skarga do sądu i spór o granice satyry

Reakcja obozu rządzącego była szybka. Minister transformacji cyfrowej Óscar López uznał w telewizji publicznej TVE, że partia nie powinna takich materiałów publikować na swoich oficjalnych kontach. Ostrzegł też przed skutkami: „Komuś nieprzyzwyczajonemu do AI bardzo łatwo pomylić ten film z rzeczywistością” – powiedział López.

W piątek Leire Díez, była członkini Partii Socjalistycznej, której wizerunek wykorzystano w spocie, złożyła skargę do sądu. Domaga się natychmiastowego usunięcia reklamy i zarzuca PP zniesławienie oraz kradzież tożsamości cyfrowej.

Czy spot łamie prawo? Dziennik „El País” zapytał o to dziewięciu prawników. Większość uznała, że nie, bo materiał oznaczono jako stworzony przez AI, a całość ma charakter satyry politycznej. Prof. Juan Antonio Lascuraín z Uniwersytetu Autonomicznego w Madrycie zwrócił jednak uwagę, że legalność to jedno, a to, czy takie działanie jest stosowne i etyczne, to zupełnie inna kwestia. Z kolei badacz populizmu José Javier Olivas nazwał spot „czerwoną linią” i dezinformacją, bo politykom przypisano słowa, których nie wypowiedzieli.

PP odpiera krytykę. Borja Sémper przekonywał, że gdyby celem było wprowadzenie ludzi w błąd, byłby problem, ale każdy widzi, że to narzędzie cyfrowe użyte do wskazania hipokryzji socjalistów.

Nie tylko Hiszpania

Podobny spór toczy się w Stanach Zjednoczonych przed listopadowymi wyborami połówkowymi. Zespół Wesleyan Media Project naliczył ponad 200 reklam politycznych tworzonych lub wzbogacanych przez AI, w zdecydowanej większości powiązanych z Republikanami. Współkierująca projektem Erika Franklin Fowler zauważa, że w cyklu 2024 wydatki na takie reklamy nie sięgały nawet 50 tys. dolarów, a często nie towarzyszy im żadne oznaczenie.

Co to oznacza dla polskiego odbiorcy

Hiszpańskie wybory nie dotyczą Polski bezpośrednio, ale sprawa jest ważna dla każdego kraju UE, także naszego. Unijne regulacje o sztucznej inteligencji przewidują zasady przejrzystości dla treści generowanych przez AI, w tym deepfake’ów. Hiszpański przykład pokazuje, że w praktyce kluczowe bywa nie samo istnienie etykiety, lecz jej czytelność, oraz że to, co formalnie dozwolone, nadal może budzić sprzeciw. Podobne materiały mogą pojawić się w każdej kampanii, również u nas.

Dla zwykłego użytkownika internetu płynie z tego kilka wniosków:

• przy filmach z politykami szukaj oznaczenia, że użyto AI, także w rogach ekranu i w opisie;
• sprawdź, czy wypowiedź potwierdzają wiarygodne media;
• zachowaj ostrożność wobec nagrań, które mają wywołać silne emocje;
• zanim udostępnisz film, upewnij się, kto go opublikował i w jakim celu.

Źródło: The Guardian – „Opposition deepfake video of Spanish PM’s wife sparks outrage before election”