Tag

więzienia

Browsing

Wiele rządów w Ameryce Łacińskiej chce budować ogromne więzienia wzorowane na salwadorskim CECOT, który stał się symbolem polityki prezydenta Nayiba Bukelego. Eksperci pytani przez DW są jednak sceptyczni: ich zdaniem to raczej polityczny przekaz niż trwałe rozwiązanie problemu przestępczości zorganizowanej.

Czym jest megawięzienie

Przeludnione zakłady karne istniały w regionie na długo przed Bukelem. Peruwiański kryminolog Jose Luis Perez Guadalupe, były szef krajowego instytutu penitencjarnego i były minister spraw wewnętrznych, przypomina o więzieniu Lurigancho w Limie. Zaprojektowano je dla 3 tys. osadzonych, a od dziesięcioleci przebywa w nim niemal 11 tys.

Od otwarcia CECOT w 2023 roku pojęcie to kojarzy się jednak głównie z obiektami o maksymalnym rygorze. W Salwadorze mówi się o około 15 tys. osadzonych i pojemności do 40 tys. miejsc, a także o bardzo surowym reżimie izolacji. Ponad tuzin rządów w regionie zapowiedziało podobne inwestycje, choć zwykle o znacznie mniejszej skali.

Olga Espinoza z Uniwersytetu Chile zwraca uwagę, że takie skojarzenie jest problematyczne. Sugeruje bowiem, że cała populacja więzienna wymaga „skrajnie surowej” kary.

Koszty i ryzyko

Według Espinozy umieszczanie wszystkich więźniów w zakładach o maksymalnym zabezpieczeniu byłoby nieefektywne i bardzo drogie. Takie obiekty wymagają dużych nakładów na infrastrukturę, technologię, wyspecjalizowaną kadrę, walkę z korupcją i programy reintegracji. Dodatkowo, jak podkreśla badaczka, międzynarodowe doświadczenia wskazują na wysokie ryzyko „rozprzestrzeniania się zachowań przestępczych”, gdy w jednym miejscu przebywają osoby o różnych profilach.

Wiele grup przestępczych w regionie wyrosło zresztą w przepełnionych więzieniach. Dotyczy to m.in. Tren de Aragua w Wenezueli, ekwadorskich Los Lobos i Los Choneros oraz brazylijskich PCC i Comando Vermelho.

Renato Rivera z organizacji GI-TOC przyznaje, że jedna wielka budowa może wydawać się atrakcyjna, skoro realizacja infrastruktury publicznej w regionie bywa trudna. Zaznacza jednak, że brakuje dowodów na większą opłacalność megawięzień. Wskazuje też na masakry w ekwadorskich więzieniach w 2021 roku, do których doszło w największych i najbardziej zatłoczonych zakładach. Perez Guadalupe przypomina, że standardy ONZ z 1955 roku zalecają zakłady średniej wielkości, na 1–2 tys. osadzonych.

Bezpieczeństwo kontra prawa człowieka

Eksperci przyznają, że masowe aresztowania w Salwadorze zbiegły się z gwałtownym spadkiem przemocy i poprawiły poczucie bezpieczeństwa mieszkańców. Jednocześnie raportowano arbitralne zatrzymania, nadużycia i ponad 500 zgonów w rękach państwa. Zapowiedzi kolejnych megawięzień budują wizerunek silnego państwa, ale zdaniem Espinozy trwałe efekty wymagałyby zewnętrznego nadzoru, ochrony praw człowieka i programów reintegracji, a tego rządy dotąd nie pokazały.

Perez Guadalupe nazywa model salwadorski „czystą propagandą” i uważa, że państwo powinno wykazywać „moralną wyższość” nad łamiącymi prawo. Przypadek Salwadoru uznaje za wyjątkowy: kraj ma jeden z najwyższych wskaźników uwięzienia na świecie, a CECOT stworzono dla członków gangów MS-13 i Barrio 18. W innych państwach sytuacja jest inna, bo większość skazanych w końcu wraca do społeczeństwa. Kluczowe jest więc pytanie, czy wyjdą „gorsi czy lepsi”.

Jakie są alternatywy

Eksperci wskazują na Reguły Mandeli ONZ z 2015 roku, które stawiają na godność, zakaz tortur i resocjalizację. W regionie działają już inne rozwiązania:

  • brazylijski model APAC, czyli zakłady bez strażników z bronią i bez przemocy,
  • komitety zapobiegania konfliktom i ich rozwiązywania w Argentynie,
  • Centrum Alternatywnej Sprawiedliwości Karnej w meksykańskim stanie Sonora.

Specjaliści dopuszczają więzienia o zaostrzonym rygorze, ale mniejsze i przeznaczone dla ściśle wyselekcjonowanych osadzonych. Podkreślają też, że więzienia zajmują się skutkami przestępczości, a nie jej przyczynami: ubóstwem, wykluczeniem i brakiem perspektyw.

Co to oznacza dla polskiego czytelnika

Sprawa nie dotyczy bezpośrednio Polski ani Unii Europejskiej, gdzie obowiązują inne standardy, w tym orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące warunków odbywania kary. Debata z Ameryki Łacińskiej pokazuje jednak, że spektakularne rozwiązania siłowe dobrze wypadają w komunikacji politycznej, ale ich długofalowe skutki zależą od nadzoru, kosztów i tego, co dzieje się z osadzonymi po wyjściu na wolność.

Źródło: DW – „Latin America’s mega-prisons: Can El Salvador’s model work?”

chuck.com.pl infowiesci.com.pl e-oko.com